Sermaye Nedir? Sermaye Türleri Nelerdir?

Sermaye, kullanım bağlamına göre farklı anlamlar taşıyabilir. Hukuki ve muhasebesel açıdan ortakların şirkete tahsis ettiği kaynaklarla ilişkilidir. Ekonomi ve işletme yönetiminde ise üretimde kullanılan finansal, fiziksel ve bilgi temelli kaynakları kapsayan daha geniş bir anlam taşıyabilir.

İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi, yatırım yapabilmesi ve büyüme planlarını gerçekleştirebilmesi sermaye yapısıyla yakından ilişkilidir. Bununla birlikte sermayenin yalnızca büyüklüğü değil; kaynağı, maliyeti, vadesi ve hangi alanlarda kullanıldığı da önem taşır.

Bu yazıda işletme sermayesi, özkaynak, borç sermayesi, özel sermaye, risk sermayesi ve fikri sermaye gibi kavramları ve şirketlerin sermaye yapısı değerlendirilirken dikkat edilebilecek noktaları ele alacağız.

Sermaye Türleri Nelerdir?

Sermaye kavramı finansman kaynağına, kullanım amacına ve temsil ettiği değer unsuruna göre farklı biçimlerde sınıflandırılabilir. Aşağıdaki kavramlar aynı muhasebe sınıflandırmasının parçaları değil, sermayeyi farklı açılardan açıklayan yapılardır.

İşletme Sermayesi Nedir?

İşletme sermayesi, şirketin günlük faaliyetlerini sürdürebilmesi ve kısa vadeli yükümlülüklerini yönetebilmesi için kullandığı kaynaklarla ilişkilidir.

Finansal analizde net işletme sermayesi, dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki fark üzerinden hesaplanır:

Net İşletme Sermayesi = Dönen Varlıklar – Kısa Vadeli Yükümlülükler

Nakit, ticari alacaklar ve stoklar dönen varlıklar arasında yer alabilir. Bir yıl içinde ödenmesi beklenen ticari borçlar, finansal borçlar ve diğer yükümlülükler ise kısa vadeli yükümlülükler kapsamında değerlendirilebilir.

Pozitif net işletme sermayesi şirketin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılayabilme kapasitesi hakkında bilgi verebilir. Ancak stokların ne kadar hızlı satılabildiği, alacakların tahsil süresi ve nakit akışının düzenliliği de incelenmelidir.

Öz Sermaye veya Özkaynak Nedir?

Finansal raporlama terminolojisinde özkaynak, işletmenin varlıklarından tüm yükümlülükleri düşüldükten sonra kalan payı ifade eder:

Özkaynak = Toplam Varlıklar – Toplam Yükümlülükler

Ortakların şirkete koyduğu sermaye, geçmiş yıllardan aktarılan kârlar veya zararlar, yedekler ve ilgili diğer özkaynak kalemleri bu yapının içinde yer alabilir.

Örneğin toplam varlıkları 10 milyon TL, toplam yükümlülükleri 4 milyon TL olan bir şirketin özkaynağı 6 milyon TL’dir. Bu tutarın tamamı nakitten oluşmaz; şirketin finansal tablolarında yer alan farklı özkaynak kalemlerinin toplamını gösterir.

Sermaye ve özkaynak günlük kullanımda birbirinin yerine kullanılabilse de aynı kavram değildir. Sermaye dar anlamıyla ortakların şirkete koymayı taahhüt ettiği veya koyduğu değerlerle ilişkiliyken özkaynak, varlıklardan yükümlülükler çıkarıldıktan sonra kalan toplam payı ifade eder.

Şirketin mali yapısı değerlendirilirken özkaynak tutarıyla birlikte nakit üretimi, borçluluk, kârlılık ve kaynakların kullanım verimliliği de incelenmelidir.

Borç Sermayesi Nedir?

Borç sermayesi, işletmenin geri ödeme yükümlülüğü karşılığında dış kaynaklardan sağladığı finansmanı ifade eder. Geleneksel finans uygulamalarında banka kredileri ve ihraç edilen borçlanma araçları bu kapsamda değerlendirilebilir.

Borç finansmanı, şirketin ortaklık yapısını doğrudan değiştirmeden kaynak sağlamasına imkân tanıyabilir. Buna karşılık finansal yükümlülükleri artırdığı için kaynağın maliyeti, vadesi ve geri ödeme koşulları şirketin nakit akışıyla birlikte incelenmelidir.

Özel Sermaye Nedir?

Özel sermaye, şirketlere halka açık piyasalardaki günlük alım satım işlemlerinden farklı olarak doğrudan ortaklık yoluyla sağlanan yatırımları ifade eder.

Özel sermaye yatırımcıları şirketin belirli bir payını edinerek büyüme, yeniden yapılanma, kapasite artırımı veya yeni yatırımlar için kaynak sağlayabilir. Bu yatırımlar genellikle daha uzun vadeli bir yaklaşım taşır ve şirketin gelişim aşamasına göre farklı yapılarda gerçekleştirilebilir.

Risk Sermayesi Nedir?

Risk sermayesi, büyüme potansiyeli taşıyan girişimlere ortaklık yoluyla sağlanan sermaye türlerinden biridir. Bu yatırımlar erken aşamadan büyüme aşamasına kadar farklı gelişim dönemlerindeki şirketlere yöneltilebilir.

Teknoloji, yazılım, biyoteknoloji ve yenilikçi iş modellerine sahip girişimler risk sermayesi yatırımlarının görülebildiği alanlar arasında yer alır. Yatırım yapılan şirketlerin henüz düzenli gelir veya kâr üretmiyor olması mümkün olduğundan belirsizlik ve kayıp riski yüksek olabilir.

Risk sermayesi yatırımcıları finansman sağlamanın yanında yönetim, strateji, iş geliştirme ve yeni pazarlara erişim gibi alanlarda da girişime katkıda bulunabilir.

Fikri Sermaye Nedir?

Fikri sermaye, işletmenin fiziksel olmayan ancak faaliyetlerine ve rekabet gücüne katkı sağlayan bilgi temelli değer unsurlarını ifade eder.

Bu kapsamda şu unsurlar değerlendirilebilir:

●     Çalışanların bilgi ve deneyimi

●     Patent ve lisanslar

●     Yazılımlar

●     Marka ve kurumsal bilgi birikimi

●     İş süreçleri

●     Müşteri ve tedarikçi ilişkileri

Fikri sermayenin tamamı finansal tablolarda ayrı bir varlık olarak gösterilmeyebilir. Bir unsurun finansal tablolara alınabilmesi için ilgili muhasebeleştirme koşullarını karşılaması gerekir. Buna rağmen fikri sermaye, özellikle bilgi ve teknoloji yoğun sektörlerde şirketin uzun vadeli rekabet gücü açısından önemli olabilir.

Ödenmiş Sermaye Nedir?

Ödenmiş sermaye, ortakların şirkete koymayı taahhüt ettiği sermayenin fiilen ödenmiş bölümünü ifade eder. Kavramın hukuki kapsamı ve finansal tablolarda sunuluşu, şirketin türüne ve tabi olduğu düzenlemelere göre farklılaşabilir.

Ödenmiş sermaye ile şirketin piyasa değeri aynı değildir. Halka açık şirketlerde piyasa değeri, payların piyasada oluşan fiyatı ile toplam pay sayısı üzerinden hesaplanır. Ödenmiş sermaye ise şirketin hukuki ve muhasebesel sermaye yapısıyla ilişkilidir.

Bu nedenle ödenmiş sermaye tutarı, şirketin piyasa değeri veya finansal performansı hakkında tek başına belirleyici değildir.

Şirketler Sermayeyi Hangi Kaynaklardan Sağlayabilir?

İşletmeler faaliyet ve yatırım ihtiyaçlarına göre farklı sermaye ve finansman kaynaklarından yararlanabilir:

●     Ortakların sağladığı kaynaklar: Kuruluşta veya daha sonraki sermaye artırımlarında ortaklar tarafından şirkete konulan değerlerdir.

●     İşletmede bırakılan kârlar: Faaliyetlerden elde edilen ancak ortaklara dağıtılmayarak işletme bünyesinde tutulan kaynaklardır.

●     Yeni ortaklıklar ve sermaye artırımları: Şirkete yeni yatırımcıların dâhil olması veya mevcut ortaklardan yeni kaynak sağlanması yoluyla gerçekleştirilebilir.

●     Dış finansman kaynakları: İşletmenin vade ve geri ödeme yükümlülüğü karşılığında sağladığı kaynaklardan oluşur.

Sermaye piyasaları ise şirketlerin pay veya borçlanma aracı ihraç ederek özkaynak ya da dış finansman sağlayabildiği kanallardan biridir.

Tercih edilecek kaynağın yapısı; şirketin faaliyet alanına, yatırım ihtiyacına, finansal durumuna, nakit akışına ve vade beklentisine göre değişebilir.

Sermaye Yapısı Nasıl Değerlendirilir?

Bir şirketin sermaye yapısı değerlendirilirken temel olarak şu unsurlar incelenebilir:

●     Özkaynak ile finansal yükümlülükler arasındaki denge

●     Net işletme sermayesi ve kısa vadeli likidite

●     Kârlılık ve nakit üretme kapasitesi

●     Kaynakların hangi alanlarda ve ne kadar verimli kullanıldığı

Yüksek özkaynağa sahip bir şirket kaynaklarını verimsiz kullanabilirken daha sınırlı özkaynakla faaliyet gösteren başka bir şirket güçlü nakit akışı üretebilir. Şirketin faaliyet alanı, büyüme aşaması ve sektörel koşulları da sermaye yapısının yorumlanmasını etkileyebilir.

Sermaye Katılım Esaslı Yatırım Açısından Nasıl Değerlendirilir?

Katılım esaslı yatırım yaklaşımında şirketin sermaye büyüklüğünden çok faaliyet alanı ve finansal yapısının niteliği önem taşır.

Değerlendirme kapsamında şirketin faaliyet alanı, gelirlerinin niteliği, finansman yapısı, ilgili finansal oranları ve katılım finans kriterlerine uygunluğu birlikte incelenir.

Dolayısıyla bir şirketin güçlü bir özkaynağa sahip olması veya sermayesini artırması, paylarının kendiliğinden katılım esaslarına uygun olduğu anlamına gelmez. Uygunluk değerlendirmesi güncel şirket verileri ve ilgili kriterler doğrultusunda ayrıca yapılmalıdır.

Sermaye Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sermaye ile Varlık Arasındaki Fark Nedir?

Varlıklar, geçmiş olayların sonucunda işletmenin kontrolünde bulunan ve ekonomik fayda sağlama potansiyeli taşıyan kaynaklardır. Sermaye ise dar anlamıyla ortakların şirkete tahsis ettiği değerleri, daha geniş kullanımda ise işletme faaliyetlerinin finansmanında veya üretimde kullanılan kaynakları ifade edebilir. Bu nedenle iki kavram aynı anlama gelmez.

Sermaye Artırımı Şirketin Değerini Artırır mı?

Sermaye artırımı şirketin sermaye yapısında değişiklik oluşturur ancak piyasa değerinin mutlaka artacağı anlamına gelmez. Artırımın türü, amacı, sağlanan kaynağın nasıl kullanılacağı, pay sayısındaki değişim ve şirketin finansal performansı birlikte değerlendirilmelidir.

Öz Sermayenin Negatif Olması Ne Anlama Gelir?

Negatif özkaynak, finansal tablolarda yer alan toplam yükümlülüklerin varlıkların defter değerini aşması sonucunda ortaya çıkabilir. Bu durum birikmiş zararlar veya finansal yükümlülüklerdeki artış gibi nedenlerle oluşabilir. Nedenleri ve etkileri şirketin finansal tabloları ve güncel açıklamalarıyla birlikte incelenmelidir.

Şirketin Sermayesi Nereden Öğrenilir?

Halka açık şirketlerin sermaye ve özkaynak bilgileri finansal tablolarından, faaliyet raporlarından, esas sözleşmelerinden ve Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerinden yayımlanan açıklamalardan incelenebilir. Sermaye artırımı gibi değişikliklerde şirketin güncel resmî açıklamaları takip edilmelidir.

Sermaye Artırımı Türleri Nelerdir?

Sermaye artırımları başlıca bedelli ve bedelsiz olarak gerçekleştirilebilir. Bedelli sermaye artırımında yeni paylar karşılığında şirkete kaynak girişi sağlanabilir. Bedelsiz sermaye artırımında ise uygun iç kaynaklar sermayeye aktarılır ve mevcut ortaklara payları oranında yeni paylar verilir. Uygulamanın koşulları şirketin kararlarına ve ilgili düzenlemelere göre belirlenir.