Sermaye Artırımı Nedir? Şirketler Sermayelerini Neden ve Nasıl Artırır?

Şirketlerin faaliyetlerini sürdürebilmesi, büyüme planlarını hayata geçirebilmesi ve mali yapısını sağlıklı biçimde koruyabilmesi için belirli dönemlerde ek öz kaynağa ihtiyaç duyulabilir. Bu noktada sermaye artırımı, şirketlerin finansal dayanıklılığını güçlendirmek amacıyla başvurduğu temel yöntemlerden biri olarak öne çıkar. Sermaye artırımı yalnızca nakit ihtiyacına yönelik bir işlem değildir; aynı zamanda bilanço yapısını düzenleyen, kurumsal sürekliliği destekleyen ve uzun vadeli stratejilere alan açan önemli bir finansal mekanizmadır.

Bu yazıda sermaye artırımı kavramı; hukuki çerçevesi, uygulanma yöntemleri, şirketler açısından taşıdığı amaçlar ve sermaye artırımı türleriyle birlikte bütüncül bir bakışla ele alınmaktadır.

Sermaye Artırımı Nedir?

Sermaye artırımı, bir şirketin mevcut sermaye tutarını yükselterek öz kaynaklarını güçlendirmesi anlamına gelir. Bu işlem, ortaklardan ek kaynak sağlanması ya da şirket bünyesinde oluşmuş iç kaynakların sermayeye eklenmesi yoluyla gerçekleştirilir. Sermaye artırımı sonucunda şirketin ödenmiş sermayesi artarken, finansal yapısı daha dengeli ve sürdürülebilir bir hâl alır.

Şirketler faaliyetleri sırasında büyüme dönemleri, yeni yatırımlar, nakit akışında yaşanan dengesizlikler veya beklenmeyen finansal yükler nedeniyle ek kaynağa ihtiyaç duyabilir. Kısa vadeli çözümler kredi veya borçlanma yoluyla sağlanabilse de, bu yöntemler şirket üzerinde geri ödeme baskısı oluşturur. Sermaye artırımı ise borçlanmadan farklı olarak şirkete geri ödeme yükümlülüğü doğurmayan kalıcı bir kaynak sağlar.

Uygulamada sermaye artırımı, bedelli ve bedelsiz olmak üzere iki temel yöntemle gerçekleştirilir. Bu yöntemler, kaynağın dışarıdan mı yoksa şirketin iç kaynaklarından mı sağlandığına göre ayrışır.

Sermaye Artırımı Nasıl Yapılır?

Sermaye artırımı, belirli hukuki ve idari aşamaları içeren planlı bir süreçtir. Öncelikle şirket yönetimi, sermaye artırımına neden ihtiyaç duyulduğunu ve artırılacak tutarı belirler. Bu kapsamda genel kurul toplantısı için çağrı yapılır ve gündem ticaret sicilinde ilan edilir.

Genel kurulda sermaye artırımına ilişkin karar alındıktan sonra, artırımın türüne göre işlemler başlatılır. Nakdi sermaye artırımı yapılması durumunda, artırılan sermaye tutarının en az %25’inin şirket adına açılan banka hesabına yatırılması ve bu tutar için banka blokaj yazısı alınması gerekir. Kalan tutar, tescili izleyen 24 ay içinde ödenebilir. Süreç kapsamında serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir tarafından sermaye tespit raporları hazırlanır.

Ayni sermaye konulması hâlinde ise taşınmazlar veya malvarlığı unsurları bilirkişiler tarafından değerlenir. Hazırlanan belgeler ticaret siciline sunularak tescil işlemi gerçekleştirilir. Sermaye artırımı, tescil ve ilan aşamasının tamamlanmasıyla hukuki geçerlilik kazanır.

Sermaye Artırımı Hangi Amaçlarla Yapılır?

Sermaye artırımı her şirket için zorunlu bir uygulama değildir. Ancak belirli koşullarda şirketin mali sürdürülebilirliğini destekleyen önemli bir araç hâline gelir.

Şirketler yeni yatırımlar planladığında, üretim kapasitesini artırmak veya farklı pazarlara açılmak istediğinde önemli bir finansman ihtiyacı doğabilir. Sermaye artırımı, bu sürecin borçlanma baskısı oluşturmadan yürütülmesine imkân tanır.

Borç/özkaynak dengesinin iyileştirilmesi de sermaye artırımı nedenleri arasında yer alır. Özkaynakların güçlendirilmesi, şirketin finansal yapısını daha sağlam hâle getirir ve ekonomik dalgalanmalara karşı dayanıklılığını artırır.

Günlük faaliyetlerin sağlıklı şekilde sürdürülebilmesi için gerekli işletme sermayesinin artırılması da sermaye artırımının önemli gerekçelerindendir. Ayrıca Türk Ticaret Kanunu kapsamında, özkaynakları belirli seviyelerin altına düşen şirketlerin sermaye yapısını güçlendirmesi gerekebilir.

Sermaye Artırımı Türleri Nelerdir?

Sermaye artırımı uygulamada, sermayenin kaynağına göre farklı yöntemlerle gerçekleştirilir.

Bedelli Sermaye Artırımı Nedir?

Bedelli sermaye artırımı, şirketin yeni paylar ihraç ederek ortaklarından veya yatırımcılardan nakit karşılığında kaynak sağlamasıdır. Bu yöntemde şirkete doğrudan fon girişi gerçekleşir. Mevcut ortaklar, sahip oldukları pay oranında yeni pay alma hakkına sahiptir. Bu hak, rüçhan hakkı olarak adlandırılır. Bedelli sermaye artırımı, şirketin yatırımlarını finanse etmek, borç yapısını dengelemek veya işletme sermayesini güçlendirmek amacıyla tercih edilen doğrudan bir yöntemdir.

Bedelsiz Sermaye Artırımı Nedir?

Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarını kullanarak sermayesini artırmasıdır. Bu yöntemde şirkete yeni bir nakit girişi olmaz. Geçmiş yıl kârları, yedek akçeler, emisyon primleri ve sermaye düzeltmesi olumlu farkları gibi kalemler sermayeye eklenir. Bu işlem sonucunda şirketin toplam özkaynak tutarı değişmez; yalnızca özkaynaklar içindeki sermaye kalemi büyür. Mevcut pay sahiplerine, payları oranında yeni hisseler verilir.

Sermaye Artırımının Avantajları Nelerdir?

Sermaye artırımı, şirketlerin mali yapısını güçlendiren ve faaliyetlerini daha sağlıklı bir zeminde sürdürmesine katkı sağlayan önemli bir araçtır. Borçlanma yoluna gidilmeden özkaynakların artırılması, bilanço üzerinde daha dengeli bir yapı oluşturur. Özkaynakların güçlenmesi, borç/özkaynak oranını iyileştirerek şirketin finansal dayanıklılığını artırır. Bu durum, ekonomik dalgalanmalara karşı daha dirençli bir yapı oluşmasına katkı sağlar.

Sermaye artırımı, yeni yatırımların ve uzun vadeli büyüme planlarının daha planlı şekilde yürütülmesine imkân tanır. Ayrıca şirketin kurumsal yapısını güçlendirir ve şeffaflık algısını destekler. Halka açık şirketler açısından ise sermaye artırımı, şirketin mali yapısının daha net anlaşılmasına katkı sunabilir.

Sermaye Artırımı Yatırımcıyı ve Hisseleri Nasıl Etkiler?

Sermaye artırımı, yatırımcılar ve hisse senetleri üzerinde farklı etkiler yaratabilir. Bu etkiler, artırımın türüne ve uygulanma şekline bağlı olarak değişir.

Bedelli sermaye artırımlarında mevcut pay sahipleri rüçhan haklarını kullanmadıkları takdirde pay oranlarında seyrelme yaşanabilir. Bedelsiz sermaye artırımlarında ise yatırımcının sahip olduğu hisse adedi artar; buna karşılık hisse fiyatı teorik olarak artırım oranına göre yeniden dengelenir.

Yatırımcılar açısından belirleyici unsur, sermaye artırımının şirketin finansal stratejisiyle uyumlu olup olmadığıdır. Artırımın amacı ve kullanım alanları açık şekilde ortaya konulduğunda, şirketin uzun vadeli görünümü daha sağlıklı değerlendirilebilir.

Şirket Türüne Göre Sermaye Artırımları

Sermaye artırımı süreçleri, şirketin hukuki yapısına göre farklı usullerle yürütülür.

1. Anonim şirketlerde sermaye artırımı, esas sermaye sisteminde genel kurul kararıyla gerçekleştirilir. Ancak kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş anonim şirketlerde, yönetim kurulu belirlenen üst sınırlar dahilinde genel kurul kararına gerek olmaksızın sermaye artırımı yapabilir.
2. Limited şirketlerde sermaye artırımı, Türk Ticaret Kanunu’nun 621. maddesi uyarınca; temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğunun bir arada bulunmasıyla karara bağlanır. Bu yönüyle limited şirketlerde sermaye artırımı, özel bir ağırlaştırılmış nisaba tabidir.
3. Halka açık şirketlerde sermaye artırımı süreçleri, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) mevzuatı çerçevesinde yürütülür. Bu şirketlerde bedelli, bedelsiz ve tahsisli sermaye artırımı yöntemleri uygulanabilir. Tahsisli sermaye artırımı yalnızca halka açık şirketlerle sınırlı olmayıp, halka açık olmayan anonim şirketlerde de Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilebilir.

Sermaye artırımı; şirketlerin mali yapısını güçlendiren, faaliyetlerini sürdürülebilir bir zeminde devam ettirmesine katkı sunan ve hukuki çerçevesi net biçimde çizilmiş bir finansal mekanizmadır. Bu sürecin nasıl işlediğini, hangi yöntemlerle uygulandığını ve şirket türlerine göre nasıl farklılaştığını doğru biçimde anlamak; sermaye artırımlarına ilişkin değerlendirmelerin daha sağlıklı yapılmasını sağlar.

Sermaye Artırımı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sermaye Artırımı Her Şirket için Zorunlu mu?

Hayır. Sermaye artırımı, her şirket için zorunlu bir uygulama değildir. Ancak şirketin özkaynak yapısının zayıflaması, büyüme planları, yeni yatırımlar veya yasal yükümlülükler gibi durumlarda sermaye artırımı önemli bir finansal araç hâline gelebilir. Özellikle Türk Ticaret Kanunu kapsamında, özkaynakların belirli seviyelerin altına düşmesi durumunda sermaye yapısının güçlendirilmesi gerekebilir.

Bedelli Sermaye Artırımı ile Bedelsiz Sermaye Artırımı Arasındaki Temel Fark Nedir?

Bedelli sermaye artırımı, şirketin ortaklarından veya yatırımcılardan nakit karşılığında yeni kaynak sağlamasıdır ve şirkete doğrudan fon girişi olur. Bedelsiz sermaye artırımı ise şirketin geçmiş yıl kârları, yedekler veya sermaye düzeltmesi olumlu farkları gibi iç kaynaklarını sermayeye eklemesiyle gerçekleştirilir. Bu yöntemde şirkete yeni bir nakit girişi olmaz.

Bedelsiz Sermaye Artırımında Şirketin Değeri Artar mı?

Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin toplam özkaynak tutarını artırmaz. Şirketin bilançosunda sadece özkaynak kalemleri arasında bir dağılım değişikliği gerçekleşir. Bu nedenle bedelsiz sermaye artırımı tek başına şirket değerinde artış anlamına gelmez; yalnızca sermaye yapısının görünümü değişir.

Nakdi Sermaye Artırımında Tüm Tutarın Peşin Yatırılması Gerekir mi?

Hayır. Nakdi sermaye artırımlarında, artırılan sermayenin en az %25’inin tescilden önce şirket adına açılan banka hesabına yatırılması gerekir. Kalan tutar, sermaye artırımının tescilini takip eden 24 ay içinde ödenebilir. Bu uygulama, Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir.

Tahsisli Sermaye Artırımı Sadece Halka Açık Şirketlerde mi Yapılır?

Hayır. Tahsisli sermaye artırımı, halka açık şirketlerde Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı kapsamında uygulanmakla birlikte, halka açık olmayan anonim şirketlerde de Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılabilir. Bu yöntemde, mevcut ortakların rüçhan hakları sınırlandırılarak paylar belirli kişi veya gruplara tahsis edilir.