Stopaj Oranı Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Stopaj, gelir unsurlarına ilişkin verginin, gelir elde eden kişiye ulaşmadan önce kaynağında kesilmesi esasına dayanan bir vergilendirme yöntemidir. Bu uygulama, vergi tahsilatının zamanında ve düzenli biçimde yapılmasını sağlayarak hem mükellefler hem de kamu otoriteleri açısından öngörülebilir bir yapı oluşturur.

Ücret, kira, serbest meslek ödemeleri ve yatırım fonları gibi birçok farklı gelir türünde uygulanan stopaj oranları; Gelir Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu ve ilgili Cumhurbaşkanı Kararları çerçevesinde belirlenir. Bu içerikte stopaj kavramı, hesaplama yöntemi ve yatırım fonlarında uygulanan güncel stopaj yapısı mevzuata uygun şekilde ele alınmaktadır.

Stopaj Nedir?

Stopaj, gelir veya kurumlar vergisine tabi kazançların, bu geliri elde eden kişiye ödenmeden önce belirli bir oranda kesilerek vergi idaresine aktarılmasıdır. Temelde bir vergi ödeme yöntemi olan stopaj, doğrudan ödemeyi yapan kişi veya kurum tarafından uygulanır.

Örneğin işverenler, çalışanlarına yaptıkları ücret ödemeleri üzerinden; kiracılar ise iş yeri kira ödemelerinde, belirlenen oranlarda stopaj kesintisi yaparak bu tutarları vergi dairesine beyan eder. Bu yöntem sayesinde vergi tahsilatı gelir elde edildiği anda gerçekleşir ve beyan süreçlerinin önemli bir bölümü otomatik hâle gelir.

Stopaj uygulamaları, başta Gelir Vergisi Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat hükümlerine göre şekillenir. Kesinti oranları ise gelir türüne bağlı olarak farklılık gösterebilir.

Stopaj Oranı Nedir?

Stopaj oranı, brüt gelir üzerinden kaynağında kesilecek verginin hangi yüzdelik oranla uygulanacağını ifade eder. Bu oran; gelir türü, kazancın niteliği ve ilgili düzenlemeler doğrultusunda belirlenir.

Ücret gelirleri, kira gelirleri, serbest meslek ödemeleri ve yatırım fonlarından elde edilen kazançlar için uygulanan stopaj oranları birbirinden farklıdır. Ayrıca stopaj oranları, ekonomik koşullar ve kamu maliyesine ilişkin ihtiyaçlar doğrultusunda dönemsel olarak güncellenebilir. Bu nedenle güncel mevzuatın takip edilmesi önem taşır.

Stopaj Oranı Nasıl Hesaplanır?

Stopaj hesaplaması, brüt tutar üzerinden ilgili mevzuatta belirtilen oranların uygulanmasıyla yapılır. Hesaplama yöntemi gelir türüne göre değişiklik gösterebilir:

●     Kira ödemelerinde, stopaj brüt kira bedeli üzerinden hesaplanır. Örneğin brüt kira bedeli 2.000 TL ve stopaj oranı %20 ise, 400 TL stopaj kesintisi yapılır. Bu tutar vergi dairesine beyan edilir; kalan 1.600 TL hak sahibine ödenir. Böylece vergi, gelir sahibinin ayrıca beyan sürecine girmesine gerek kalmadan kaynağında tahsil edilmiş olur.

●     Ücret gelirlerinde, brüt ücret üzerinden SGK primleri düşüldükten sonra kalan tutar stopaja tabi tutulur.

●     Serbest meslek ödemelerinde, kesinti doğrudan brüt tutar üzerinden yapılır.

●     Yatırım fonu ödemelerinde, stopaj sadece fonun satışından elde edilen pozitif getiri (kâr) üzerinden hesaplanır. Fonun alış bedeli (maliyet) ile satış bedeli arasındaki fark esas alınır. Eğer satış sonucunda zarar edilmişse stopaj uygulanmaz.

Örneğin; bir yatırımcı 10.000 TL değerinde yatırım fonu satın almış ve bir süre sonra bu fonları 12.000 TL’ye satmış olsun. Bu durumda:

●     Toplam Satış Tutarı: 12.000 TL

●     Elde Edilen Getiri (Kâr): 2.000 TL

●     Uygulanan Stopaj Oranı (Örn %10): 200 TL

●     Yatırımcının Hesabına Geçecek Net Tutar: 11.800 TL

Böylece vergi, yatırımcının anaparası üzerinden değil, yalnızca elde ettiği kazanç üzerinden valör tarihinde otomatik olarak kesilir.

Yatırım Fonlarında Stopaj Oranı Ne Kadardır?

Yatırım fonlarında stopaj oranları; fonun türüne ve fon payının iktisap edildiği tarihe göre belirlenir. Uygulama, Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67. maddesi ile ilgili Cumhurbaşkanı Kararları çerçevesinde düzenlenmektedir.

• 23 Aralık 2020 - 30 Nisan 2024 tarihleri arasında alınmış ve elde tutulan yatırım fonlarında stopaj oranı: %0 (Değişken, Karma ve Serbest Fonlar ile unvanında 'Döviz' ifadesi bulunan yatırım fonlarında Stopaj Oranı %10’dur.)
• 01 Mayıs 2024 - 31 Ekim 2024 tarihleri arasında alınmış ve elde tutulan yatırım fonlarında stopaj oranı: %7,5 (Değişken, Karma ve Serbest Fonlar ile unvanında 'Döviz' ifadesi bulunan yatırım fonlarında Stopaj Oranı %10’dur.)
• 01 Kasım 2024 - 31 Ocak 2025 tarihleri arasında alınmış ve elde tutulan yatırım fonlarında stopaj oranı: %10
• 01 Şubat 2025 ve 08 Temmuz 2025 tarihleri arasında alınmış ve elde tutulan yatırım fonlarında stopaj oranı: %15’dir.
• 09 Temmuz 2025 ve sonrasında alınan yatırım fonlarında stopaj oranı: %17,5 olarak güncellenmiştir.
• Tüzel müşterilerde (Sermaye Şirketleri) %0 Stopaj uygulanmaktadır.
• Hisse Senedi Yoğun Fonlarda (KPC, KPU, KPA ve KTS) %0 Stopaj bulunmaktadır.
• Agresif Katılım Fonu (KUA), satın alınan fon paylarının bir yıldan fazla süreyle elde tutulması koşuluyla %0 stopaja tabidir.

Stopaj Olmayan Fonlar Nelerdir?

Stopaj oranı %0 olarak uygulanan fonlar, mevzuatta yer alan “hisse senedi yoğun fon” tanımına uygun portföy yapısına sahiptir. Bu fonlar, portföylerinin en az %80’ini Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerine ayırmaları nedeniyle stopaj istisnasından yararlanır. Kuveyt Türk Portföy tarafından katılım finans ilkeleri doğrultusunda yönetilen ve bu kapsama giren fonlar aşağıda özetlenmiştir.

KPC - Katılım Hisse Senedi (TL) Fonu

KPC Fonu, BIST Katılım Endeksi’nde yer alan yüksek piyasa değerine ve likiditeye sahip şirketlerin paylarından oluşan bir portföy yapısına sahiptir. Mevzuattaki hisse senedi yoğun fon kriterlerini karşıladığı için bu fonda stopaj oranı %0 olarak uygulanır. Fonun portföy dağılımı, sektör ağırlıkları ve piyasa koşulları doğrultusunda düzenli olarak gözden geçirilir.

KPU - İkinci Katılım Hisse Senedi (TL) Fonu

KPU Fonu, katılım endeksinde yer alan ve büyüme potansiyeli taşıyan orta ölçekli şirketlerin paylarına odaklanır. Hisse senedi yoğun fon niteliği taşıdığı için stopaj oranı %0’dır. Fon, uzun vadeli hisse senedi stratejileri çerçevesinde yönetilmektedir.

KPA - Kar Payı Ödeyen Katılım Hisse Senedi Fonu

KPA Fonu, Katılım Temettü Endeksi’nde yer alan ve düzenli kâr payı dağıtım potansiyeline sahip şirketlerin hisselerini içeren bir portföy yapısına sahiptir. Hisse senedi yoğunluk kriterlerini sağlaması nedeniyle bu fonda stopaj oranı %0 olarak uygulanır.

KTS - Katılım Hisse Senedi Serbest Fon

KTS Fonu, katılım endeksine uygun şirket hisselerinden oluşan ve nitelikli yatırımcılar için yapılandırılmış bir serbest fondur. Portföy yapısı hisse senedi yoğun fon kriterlerini karşıladığından stopaj oranı %0’dır. Fon içeriği, piyasa koşulları ve portföy analizleri doğrultusunda aktif olarak güncellenir.

KUA - Agresif Katılım Fonu

Agresif Katılım Fonu (KUA), hisse senetleri, kira sertifikaları, katılım esaslı para ve sermaye piyasası araçları ile döviz bazlı enstrümanları içerebilen geniş bir yatırım evrenine sahiptir. KUA, hisse senedi yoğun fon niteliği taşımadığı için stopaj istisnası elde tutma süresine bağlıdır.

Mevzuat uyarınca; KUA fon paylarının en az bir yıl süreyle elde tutulması hâlinde stopaj oranı %0 olarak uygulanır. Bu süreden önce gerçekleştirilen satışlarda ise yürürlükteki stopaj oranı geçerli olur. Bu nedenle KUA, stopaj avantajı sunabilen ancak bu avantajı elde tutma süresine bağlı olan fonlar arasında yer alır. Fonun portföy yapısı aktif yönetim anlayışıyla şekillendirilir ve risk seviyesi, hisse senedi yoğun fonlara kıyasla daha yüksektir.

Stopaj Ne Zaman ve Nasıl Tahsil Edilir?

Yatırım fonlarında stopaj, fon türüne ve yapılan işlemin niteliğine bağlı olarak belirli aşamalarda uygulanır. Vergilendirme, yatırımcının ayrıca bir beyan sürecine girmesine gerek kalmadan kaynağında yapılır.

Alım İşleminde Stopaj Uygulanır mı?

Yatırım fonlarının alım işlemi sırasında stopaj kesintisi yapılmaz. Yatırımcı fon paylarını satın alırken herhangi bir vergi ödemez. Stopaj, fon paylarının satılması veya gelir dağıtımı yapılması hâlinde gündeme gelir.

Stopaj Ne Zaman Kesilir?

Stopaj kesintisi, satış işleminin valör tarihinde hesaplanır ve tahsil edilir. Satış emrinin verildiği gün stopaj uygulanmaz. Fonun satış işlemi valör süresi sonunda kesinleştiğinde vergi hesaplaması yapılır. Ayrıca stopaj, yalnızca pozitif getiri oluşması durumunda uygulanır. Satış fiyatı alış maliyetinin altında kalıyorsa herhangi bir stopaj kesintisi yapılmaz.

Stopaj ve Stopaj Oranı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Stopaj Kesintisi Yatırımcının Beyanname Vermesini Gerektirir mi?

Hayır. Yatırım fonlarında uygulanan stopaj, kaynağında yapılan bir vergilendirme yöntemidir. Stopaj kesintisi fon işletmecisi tarafından otomatik olarak gerçekleştirilir ve bireysel yatırımcıların ayrıca gelir vergisi beyannamesi vermesini gerektirmez.

Aynı Fonun Farklı Tarihlerde Alınan Payları için Stopaj Oranı Değişir mi?

Evet. Yatırım fonlarında stopaj oranı, fon payının iktisap edildiği tarihe göre belirlenir. Aynı fonun farklı tarihlerde alınan payları için farklı stopaj oranları geçerli olabilir ve satış sırasında her bir alım için ilgili oran ayrı ayrı dikkate alınır.

Fon Birleştirme veya Fon Türü Değişikliğinde Stopaj Uygulanır mı?

Fonların başka bir fonla birleşmesi veya fon türünde mevzuata uygun değişiklik yapılması durumunda, yatırımcı açısından vergiyi doğuran bir satış işlemi oluşmaz. Bu tür işlemlerde stopaj kesintisi uygulanmaz.

Stopaj Oranı Değişirse Daha Önce Alınan Fon Payları Etkilenir mi?

Mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde, stopaj oranlarındaki güncellemeler genellikle "iktisap tarihine" (satın alma tarihine) bakılarak uygulanır. Bu nedenle, avantajlı dönemlerde alınan fon payları, satış anındaki oran artsa dahi alındığı tarihteki düşük oranla vergilendirilmeye devam eder.

Valör Süresi Uzadıkça Stopaj Tutarı Değişir mi?

Hayır. Valör süresi (paranın hesaba geçme süresi) sadece verginin tahsilat zamanını belirler. Vergi tutarı, fonun satış emrindeki fiyatı ile alış fiyatı arasındaki kâr üzerinden hesaplanır.